اسماعيل الجرجاني ( زين الدين )
138
خُفى علائى ( خف علائى يا الخفية العلائية ) ( فارسى )
آغاز علاج ، به فصد بايد كرد از بهر آنكه مركب همه اخلاط خونست ، و اگر ماده بلغمي باشد ، نخست يك شربت سنجرنيا يا مثروديطوس يا ترياق بزرگ 98 يا انقرديا با يك مثقال سكبينج يا جاوشير يا حلتيت اندر ماء العسل بدهند و پس از يك ساعت فصد كنند . و بعضي از اطباء فرمودهاند كه هر روز ، يك مثقال ايارج فيقرا و نيم مثقال بلبل تركيب كرده بىعسل ببايد داد ، تا در معده دير بماند و اثر قوي تر باشد . و بعضي فرمودهاند كه ايارج و جندبيدستر ، نيمانيم ، مىبايد داد از درم سنگ تا پنج درم سنگ . لقوه ( Facial Palsy ) اين علتيست كه اندر عضلههاى چشم و روى پديد آيد و ابرو و پوست پيشاني و لب از هيات خويش بگردد و گوژ ( كژ ، كج ) شود . علامتها ( 1 / 171 ) خداوند اين علت ، آب از دهان ، راست نتواند انداخت و باد راست نتواند دميد . و اگر سبب ، لقوه و تشنج باشد ، حاستها درست باشد و پوست و عضله روى ، ترنجيده بود . و اگر سبب ، " استرخاء " باشد ، حاستها با خلل باشد و پوست و عضلههاى روى نرم باشد و غشاي كام فرو آويخته بود . علاج آن احتياط آنست كه تا چهار روز يا هفت روز بگذرد ، علاج نكنند ، اگر طبع ، ممسك باشد ( مزاج كار نكند ) روز دوم به حقنه معتدل ، طبع فرود آرد ، و اگر بالقوه علامتهاي " فالج " يا علامتهاي " سكته " باشد ، در حال ، حقنه تيز ب " اسهال " قوي استفراغ كنند ، و يك هفته چون گذشت و استفراغ قوي كرده نشد ، جز به غرغره و عطسه ، علاج نشايد كرد . و آن را كه علامت فالج نباشد از پس چهار روز ايارج فيقرا دهند ، و از پس هفت روز به حقنه تيز استفراغ كند ، يا حب قوقويا و ايارج فيقرا دهند ، و گوشت روباه يا گوشت كفتار يا گوشت خرگور ( گورخر ) Zebra بپزند و بكوبند و بر سر و گردن ضماد كنند ، يا روغن زيت يا روغن پودنه و زوفاي خشك و حاشا و سعتر اندر سركه بپزند و روى و مهرههاى گردن بدان بمالند ، و خردل به سركه سوده بر " صدغ " و " رخ " ماليدن سود دارد ، و پيوسته گوزبوا در دهان دارند ، و قرنفل مىمالند و خايند ، و زهره كلنگ با شير زنان دربيني چكانند ، و عصاره جغندر و عصاره مرزنگوش در چكانند ، سود دارد 99 . ( 1 / 172 ) و در " لقوه " يك هفته اين تدبير مىبايد كرد هر روز همچنين بگيرند ، زنجبيل و وج از هر يكى يك مثقال ، خرد بكوبند و با دو مثقال عسل معجون كنند و سحرگاه مىخورد و هر روز همچنين كند ، و هر شب در زمان نماز خفتن ، ده مثقال ماء العسل مىخورد ، ماء العسلى كه در وى